مجله ایران من :

ورزش‌های تاریخی و باستانی کشور ایران

هرودوت، مورخ شهره یونانی می‌گوید، «ایرانیان از پنج سالگی تا بیست سالگی، سه چیز را می‌آموختند؛ سوارکاری، تیر و کمان و راستگویی».  ورزش از قدیم الایام با ایران و فرهنگ ایرانی عجین شده است. ورزش‌هایی بومی که از فرهنگ سنتی و اصیل ایرانی نشات گرفته‌ و  رابطه‌ای تنگاتنگ با شیوه زندگی، محدوده‌های قومی و فرهنگ اقوام داشته‌اند. جالب است بدانید همانطور که هرودوت به آن اشاره کرد، ورزش‌های ایرانی سنتی با تفکر جوانمردی و کمالات انسانی گره خورده‌ و عجین شده‌اند. قدمت برخی از ورزش‌های پر طرفدار امروزی به قرنها و هزاران سال پیش می‌رسد. می‌خواهیم در مورد برخی از ورزش‌هایی که از اعصار گذشته با فرهنگ ایرانی پیوند خورده‌اند را معرفی کنیم.

 

ورزش زورخانه‌ای و باستانی ایرانی

زمانیکه از ورزش‌های باستانی و بومی کلامی به میان می‌آید، ذهن هر ایرانی به سمت و سوی زورخانه‌ها و فضای سنتی آن‌ها می‌رود. این ورزش در سال ۱۳۸۹ از سوی ایران به فهرست میراث معنوی یونسکو افزوده و ثبت جهانی شد. علاقه‌ ایرانیان از دیرباز به ورزش‌های جنگی و میدانی حتی در تمام آثار ادبی و تاریخی ایران عیان است. ورزش باستانی ایرانی با آداب و رسوم خاص خود همچنان جایگاه ویژه‌ای در میان ورزش ایران زمین دارد. ابزار و وسایل ورزش زورخانه‌ای از گرز و میل چوبی زورخانه‌ای، تا سپر و تخته یا همان کباده در گذشته به‌منظور آماده‌سازی ورزشکاران و پهلوانان ایرانی برای نبرد‌های تن به تن، کشتی‌گیری و غلبه بر دشمنان در جنگ‌ها اهمیت فراوانی داشته است. بنا بر شواهد تاریخی قدمت این ورزش اصیل ایرانی به قرن هفتم هجری می‌رسد و اولین موسس ورزش زورخانه‌ای پوریای ولی شخصیت نامدار و جوانمرد ایرانی بوده است.

 

سوارکاری

با آنکه سوارکاری امروزه ورزشی خاص تلقی می‌شود، قرن‌ها پیش این ورزش زیبا به عنوان یکی از مهارت‌هایی شناخته می‌شده که از کوچک و بزرگ باید در آن مهارت پیدا می‌کردند. در منطقه خاورمیانه، علل الخصوص ایران، از نسل‌ها پیش توجه خاصی به پرورش اسب و سوارکاری‌ وجود داشته است. نکته جالب توجه اینجاست که جدا از کاربرد‌های فراوان سوارکاری در جنگ‌ها، رساندن پیام و نظیر این کاربری‌ها، این هنر در ایران باستان به عنوان سرگرمی و ورزشی پرطرفدار مورد توجه قرار داشته. از میمده که می‌آمده که لففلاخفلاز همین رو می‌توان گفت که ورزش چوگان به عنوان یک ورزش کاملا ایرانی نسخه تکامل یافته‌تر سوارکاری سنتی ایرانی است.

ورزش ایرانی چوگان

با آنکه امروزه چوگان به ورزشی جهانی بدل شده است اما منشا و قدمت آن در ایران به ۶۰۰ سال پیش از میلاد مسیح باز می‌گردد. چوگان در اعصار مختلف در میان ایرانیان رواج داشته و به بازی شاهزادگان و پادشاهان معروف بوده. آثار این ورزش را در اشعار رودکی و فردوسی، سعدی و حافظ و مولانا نیز می‌توان یافت. چوگان از ایران به هند و سپس به چین در شرق رفت و از غرب راه خود را به سوی روم شرقی و مصر یافت. پس از آن در دوران استعمار توسط افسران انگلیسی به اروپای دور برده شد.  این ورزش در دوران صفویان به اوچ شکوفایی خود رسید. کاخ عالی‌قاپو محلی برای شاه عباس بود تا به تماشای مسابقات چوگان بنشیند. ورزش‌هایی نظیر گلف و هاکی که امروزه طرفداران فراوانی دارند، از مشتقات این ورزش باستانی ایرانی هستند.

 

کشتی پهلوانی

کشتی پهلوانی از انواع مختلف کشتی است که در ایران باستان رواج داشته و هنوز هم در کشورمان طرفداران و دوستداران خود را دارد و به نوعی در فرهنگ ایرانی تنیده شده است. این ورزش ایرانی نیز به عنوان یکی از ورزش‌های سنتی به ثبت جهانی رسیده است. در گذشته تمام شرکت‌کننده‌گان مسابقات شکتی پهلوانی به میدان می‌آمدند و پس از زورآزمایی در گود، پهلوان پهلوانان را انتخاب می‌کردند. کشتی پهلوانی که با ورزش‌های زورخانه‌ای عجین شده از دیرباز توجه ویژه‌ای به راه و رسم پهلوانی و تشییع داشته. جایگاه امام اول شیعیان، حضرت علی (ع) در این ورزش باستانی به عنوان اسطوره و نماد جوانمردی و مروت ورزشکاران و پهلوانان فراوانی را در طول قرن‌ها تحت تاثیر خود قرار داده است.

 

تیر اندازی و پرتاب نیزه

تاریخ استفاده از تیر و کمان در ایران، چین و مصر و روم به پنجاه هزار سال پیش و زمان شکل‌گیری ابزار به منظور استفاده در شکار و دفاع و جنگ‌ها بازمی‌گردد. داستان حماسی آرش کمانگیر صحتی بر قدمت این ورزش در میان ایرانیان است. تیراندازی بر روی اسب یکی از شیوه‌های تکامل یافته این ورزش در زمانهای گذشته به شمار می‌رفته. از سوی دیگر، شاید در تصاویر قدیمی و باستانی تصاویر سربازان ایرانی با نیزه‌هایشان را دیده باشید. خوب است بدانید که استفاده از نیزه صرفا به جنگ‌ها محدود نمی‌شده و پرتاب نیزه، جزو آن دسته از ورزش‌های سنتی و باستانی ایرانیست که از قدیم الایام در ایران انجام می‌شده. به شکلی که پرتاب نیزه در ایران باستان یکی از مواد مسابقات پنجگانه نیز به شمار می‌رفته.

 

در چند خط بخوانید

ورزش‌های باستانی در کشور پهناورمان همیشه از تنوع اقلیمی، قومی بومی و محلی فراوانی برخوردار بوده است. بسیاری از این ورزش‌ها ریشه‌های عمیقی در منش و روش جوانمردی و پهلوانی ایرانی دارد و برخی دیگر، از واجبات زندگی پر‌هیاهو و سنتی آن دوران به شمار می‌آمدند. از اسب‌سواری و تیراندازی و چوگان گرفته تا کشتی پهلوانی و ورزش‌های زورخانه‌ای همگی توانسته‌اند نام ورزشکاران ایرانی را با جوانمردی و مروت بیامیزند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سایر مقالات

جدیدترین ویدئوها