مجله ایران من :

باغ‌های ایرانی، میراث جهانی (بخش اول)

ایران در مجموع ۲۴ اثر ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو دارد. باغ‌ ایرانی خود به تنهایی در سی و پنجمین کنفرانس میراث یونسکو به‌عنوان یکی از این ۲۴ اثر ثبت جهانی شد. اما منظور از باغ ایرانی چیست و کدام یک از باغ‌های زیبای ایرانی در مجموع این باغ‌ها قرار می‌گیرند؟

از میان تمام باغ‌های تاریخی ایرانی، ۹ باغ تاکنون در لیست باغ ‌ایرانی و میراث جهانی یونسکو قرار گرفته‌اند. هرکدام از این باغ‌ها با شگفتی‌های طبیعی و زیبایی‌های معماری در جغرافیای متفاوت و تنوع هندسی فوق‌العاده، میراثی برای ایران و تمدن ایرانی اسلامی بشمار می‌آیند.

ایران از دیرباز با معماری خاص خود، روشی نوین در ساخت باغ‌هایی زیبا به وجود آورد. اما ویژگی‌های باغ ایرانی چیست؟ سه عنصر مشترک در تمامی باغ‌های ایرانی به‌چشم می‌خورد. اولین مورد این است که در مسیر تمامی این باغ‌ها، جویبار‌های آبی قرار داشته و دارد. دومین مورد آن این است که عموما این باغ‌ها با دیوار‌های بلندی محصور هستند و سومین ویژگی این باغ‌ها، وجود عمارت‌ها یا کوشک‌های تابستانی و استخر‌های بزرگ در این باغ‌هاست.

پاسارگاد در مرودشت فارس

قدیمی‌ترین باغ ایرانی ثبت شده در میراث جهانی یونسکو باغ پاسارگاد شیراز است. این باغ که تصویر و یا نقشه دقیقی از آن در دسترس نیست، به نام باغ شاهی یا پردیس کورش شهرت داشته است. در کاوش‌های انجام شده در قدیمی‌ترین سند تاریخی کشف شده مرتبط با این باغ “درفش فلزی شهداد” است که در حدود ۳۲۰۰ تا ۳۵۰۰ سال قدمت دارد. آنچه در مورد این باغ گفته می‌شود این است که باغ پاسارگاد تمامی اِلمان‌های باغ ایرانی را در خود داشته است. نکته قابل توجه این است که پاسارگاد به‌عنوان مادر باغ تمام باغ‌های ایرانی دوران صفوی و حتی باغ‌های شاهی هند نیز تلقی می‌شود. سیستم آبرسانی این باغ شامل جویبار‌های سنگی و حوضچه‌های آبی بوده و از رودخانه پلوار سرچشمه می‌گرفته. با آنکه اثرات چندانی از این باغ قدیمی در دست نیست اما در کاوش‌های باستان‌شناسی، ۱۱۰ متر از این جوی‌های آبی که در سراسر باغ کشیده شده‌ بودند، پیدا شده است.

ارم در شیراز

باغ ارم شیراز یکی از باغ‌های مربوط به دوران سلجوقیان است که از لحاظ تاریخی ارزش فراوانی برای ایران دارد. این باغ با مساحت ۱۱هکتار در حال حاضر با گسترش فضای شهری به قسمتی از شهر بدل شده است. با این حال این باغ در گذشته، در خارج از شهر شیراز واقع شده بود. در طول تاریخ بار‌ها مالکیت این باغ از خاندانی به خاندان دیگر تغییر یافت، اما در چند سال گذشته مالکیت این باغ به عنوان باغ گیاه‌شناسی به دانشگاه شیراز داده شده است. این باغ با یک کوشک اصلی ۳ طبقه، خیابان‌های اصلی و فرعی، استخری به ابعاد ۳۳۵ متر مربع در مقابل کوشک اصلی یکی از بی‌نظیرترین بناهای تاریخی شیراز است.

 

 فین کاشان

باغ فین کاشان در محلی ییلاقی به همین نام واقع شده است. از مهم‌ترین اتفاقات تاریخی مربوط به باغ فین کاشان، می‌توان به کشته‌شدن امیرکبیر صدراعظم ناصرالدین شاه در سال ۱۸۵۲ در این باغ اشاره کرد. هرچند این باغ در طی قرون متوالی بار‌ها به دلایل مختلف نابود و دوباره بازسازی شده اما در نهایت باغ فین و بنای حمام کنونی از طرح‌های شیخ بهایی بوده و توسط ایشان احیا شد. کوشک اصلی این باغ، به‌نام کوشک شاه عباسی به دستور شاه عباس در دوران صفویه ساخته شد. این کوشک از قسمت‌های مختلفی از جمله، شاه‌نشین، کتابخانه، ساختمان اندرونی، حمام تشکیل شده است. حوض جوش باغ فین کاشان، بدون شک یکی از مهمترین و شگفت‌انگیز‌ترین سازه‌های مهندسی این بنا به شمار می‌رود. در سیستم این حوض جوش، آب از ۸۰ حفره می‌جوشد و از ۸۰ حفره دیگر آن به درون این حوض جریان پیدا می‌کند.

 

عباس‌آباد مازندران

بیشتر باغ‌های ایرانی در مناطق بیابانی و خشک کشور بنا شده بودند. با این حال می‌توان باغ عباس‌آباد مازندران را باغی در میان باغی دیگر دانست. این مجموعه که تنها ۹ کیلومتر با بهشهر فاصله دارد، در میان جنگلی در دامنه کوه البرز قرار گرفته است و در دوران صفویه ساخته شده. این بنای تاریخی شامل باغ، دریاچه، پارک جنگلی عباس آباد و ساختمان اصلی آن شامل برجک‌های آجری، ساختمان حمام، آسیاب آبی و حتی سد مخصوص به خود است. نکته قابل توجه در مورد این باغ این است که در صورت حذف پوشش گیاهی که تنها صد سال از عمر آن می‌گذرد، می‌توان رفت و آمد قایق‌های دریای خزر را از ایوان ساختمان این باغ مشاهده کرد. تمام اجزاء این باغ زیبا به صورت قرینه در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و همین امر به زیبایی این اثر تاریخی می‌افزاید. از سوی دیگر، ساختمان ۳ طبقه این باغ که در شیب تپه‌های دامنه البرز ساخته شده، یکی از نشانه‌های مهارت مهندسان صفوی است. سیستم نهر‌ها و جویبار‌های این باغ به عنوان شیوه‌ای نوین در هدایت جریان آب در میان باغ‌های ایرانی شناخته می‌شود و دریاچه این باغ نیز بنایی سنگی در میان خود دارد. بدون شک این باغ زیبا یکی از آثار ملی و تاریخی ارزشمند ایران‌مان به‌شمار می‌آید.

 

در چند خط بخوانید

ایران همواره به خاطر معماری بی‌نظیر و تاریخ غنی آن در سطح جهان مورد تحسین قرار گرفته است. باغ‌های ایرانی از نمونه این معماری‌های باشکوه و زیبا هستند. مجموع ۹ باغ ایرانی با تنوع هندسی و معماری خود در لیست آثار جهانی یونسکو ثبت شدند و یکی دیگر از افتخاراتی هستند که تاریخ ایرانی برای این مرز و بوم رقم زده است. هرکدام از این باغ‌ها در دل خود تکه‌ای از تاریخ باشکوه کشورمان را حمل می‌کنند.

یک پاسخ

  1. باغ های ایران بسیار دلربا و جذاب و البته منحصر بفرد اند. کاش در این مقاله از عکس ها و توضیحات بیشتری در مورد تمام باغ های ایران استفاده می شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سایر مقالات

جدیدترین ویدئوها