مجله ایران من :

قنات‌های ایرانی در لیست آثار جهانی یونسکو

سه‌هزار سال پیش، زمانی‌که تکنولوژی چندانی وجود نداشت و کشاورزی وابستگی فراوانی به بارش باران داشت، کشاورزان ایرانی با نوآوری خلاقانه‌ای تصمیم گرفتند تا با حفر قنات‌ها و کاریز‌هایی در دل زمین آب لازم برای کشاورزی‌شان را تامین کنند. زودتر از آنکه تصورش را بکنید این روش در سراسر دنیا رواج یافت و به یکی از شیوه‌های نوین کشاورزی بدل شد. اما اهمیت این قنات‌ها امروزه از چه نشات می‌گیرد؟ از مجموع ۴۰ هزار قناتی که هنوز در سراسر ایران فعال هستند،  ۱۱ قنات ایرانی در سال ۱۳۹۵ به‌عنوان بیستمین اثر ایران در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدند. این قنات‌ها با مهندسی منحصر به‌فرد خود، زیبایی بی‌بدیل و استحکام بی‌نظیرشان هنوز جزو آثار مهم کشاورزی جهان، معماری برجسته و تکنولوژی سنتی ایران بشمار می‎آیند. در ادامه می‌خواهیم تا این ۱۱ قنات مهم ایران را به شما معرفی کنیم.

 

قنات قصبه گناباد

قنات گناباد با قدمتی ۲۵۰۰ ساله به عنوان قدیمی‌ترین قنات جهان شناخته می‌شود. دلان‌های گنبدی و هلالی این قنات، طاق‌های بلند و چاه‌های عمیق بی‌شمار، مسیر‌های پیچ در پیچ و هزارتوهای بی‌پایان این قنات، همگی از شگفتی‌های این سازه فوق‌العاده است. از آنجایی که گناباد در زمان‌های دور هیچ قنات و منبع آبی به جز این قنات بزرگ نداشته، قنات گناباد تنها منبع آب این منطقه بشمار می‌رفته. این قنات با مادرچاهی به عمق ۳۰۰ متر و مجموع ۴۷۰ حلقه چاه، طبق گفته‌های ناصر خسرو ۷۰۰ گز عمق و چهار فرسنگ طول دارد. ظروف سفالی یافت شده در این قنات بر قدمت چند هزار ساله این قنات صحه می‌گذارند.

 

قنات باغ زارچ یزد

قنات زارچ یزد با ۱۲۰ کیلومتر طول، طولانی‌ترین قنات ایران دانسته می‌شود. این قنات در سراسر طول خود نزدیک به دوهزار و صد و پانزده چاه دارد. قنات زارچ در ۲۳ متری سطح زمین حفر شده و قدمتی بیش از  ۱۵۰۰ سال دارد. در این قنات مسیری با ۷۰ پله  وجود دارد و معماری سنگی زیبای آن همچنان در نوع خود بی‌نظیر است. مسجد جامع یزد درست در کنار این قنات بنا شد، چرا که این قنات می‌توانست آب مورد نیاز برای وضو گرفتن نمازگذاران را تامین کند. با آنکه از سه شاخه این قنات دو شاخه آن به مرور زمان خشک شدند، اما شاخه شور آن همچنان فعال است. طول مسیر اصلی این قنات به ۸۰ کیلومتر نیز می‌رسد و جوی‌های فراوانی را پر آب می‌کند.

 

قنات بلده فردوس

قنات بلده فردوس، به‌عنوان مهندسی‌سازترین قنات ایران، در فهرست آثار جهانی یونسکو ثبت شده است. این قنات بازمانده از دوره ساسانی یکی از شگفتی‌های این منطقه خشک و کبیری بشمار می‌رود. این قنات را می‌توان عامل شکل‌گیری شهر فردوس و روستاهای اطراف آن دانست. این قنات با ۳۷ کیلومتر طول، در مسیر خود با آبیاری نزدیک یه دو هزار و چهارصد هکتار زمین کشاورزی و  ۱۸۰۰ باغ را در مناطق زراعی فردوس تخت پوشش خود قرار می‌داد.

 

قنات گوهرریز جوپار کرمان

کرمان قنات‌های بی‌شماری دارد که در میان تمام آن‌ها گوهرریز جوپار با ثبت در میراث جهانی یونسکو از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است.  این قنات با قدمت ۷۵۰ ساله، بالغ بر ۳ هزار و ۵۵۰ متر طول و ۱۲۹ حلقه چاه دارد. قنات گوهرریز در کل می‌تواند نزدیک به ۳۳۰ هکتار از باغ‌های شهر چوپار را آبیاری کند. احداث این قنات در دوران صفویه انجام شد و آنتونی اسمیت جهانگرد و جانورشناس انگلیسی آن را مبدا کار و حرفه خود دانسته. این جهانگرد آخرین باری که از این شهر دیدن کرد از روی شادی و شعف و علاقه قلبی‌اش به این قنات به درون آن پریده است.

 

قنات حسن‌آباد مهریز

قنات حسن‌آباد مهریز به عنوان یکی از خاص‌ترین قنات‌های ایران شناخته می‌شود. دلیل خاص بودن این قنات حفر آن در عمق کم زمین است. این ویژگی قنات حسن‌آباد باعث می‌شود تا لایه‌های گچی و نمکی پس از مدت‌ها در این قنات شکل نگیرد و کیفیت آب این قنات همچنان بالا بماند، چرا که عاری از هرگونه املاحی است. در گذشته از آب این قنات برای موارد بی‌شماری استفاده میشد، اما در حال حاضر این قنات بیشتر جهت آبیاری باغ‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. این قنات آسیاب‌های بیشماری از جمله  آسیاب میرزا نصرالله را که در کنار آن بنا شده به کار می‌اندازد.

 

قنات‌های دوقلوی اکبرآباد و قاسم آباد بروات

قنات اکبرآباد در روستایی به همین نام در شهرستان بم واقع شده است. این دو قنات که از آن‌ها به عنوان قنات‌های دوقلوی بم یاد می‌شود، طولی به اندازه ۱۱۰ متر و ۳۵ حلقه چاه‌ و مادرچاهی به عمق ۷ متر دارد. از سوی دیگر قنات قاسم آباد با طولی به اندازه دوهزار و ۳۰۰ متر  و ۵۰ حلقه چاه و مادرچاهی با عمق ۴۴ متر قل دیگر قنات اکبرآباد محسوب می‌شود. دلیل ثبت جاهنی این دو قنات دوقلو بودن آن‌ها و شباهت‌شان به یکدیگر است..

 

قنات مزدآباد اصفهان

قناتی با قدمت ۲۰۰۰ سال که چنین قدمتی آن را به دومین قنات کهن ایران بدل میکند. این قنات با طول ۱۸ کیلومتر در عمق ۱۰۰ متری زمین حفر شده است. این قنات همچون رودخانه‌ای زیرزمینی محل تبلور بلور‌های آهکی و سنگواره‌های استالاگمیت و استالاگتیت است که زیبایی فراوانی به این قنات عمیق و زیبا بخشیده.

 

قنات وزوان

این قنات که در شمال شهر وزوان قرار گرفته است، با ۶۴ حلقه چاه و مادرچاهی به عمق ۱۸ متر، مسیری ۱۲۰۰ متری را طی می‌کند و در گذشته ۳ رشته اصلی داشته است. این سه رشته با سه سد در مسیر آ‌ن‌ها، قابلیت بسته‌شدن داشتند. در طول زمستان با بستن دریچه خروجی قنات آب را پشت این سد‌ها ذخیره می‌کردند تا در طول فصول کم آب سال کشاورزان بتوانند از این آّب ذخیره شده استفاده کنند.

قنات مون اردستان

نکته جالب توجه‌ای که این قنات را در فهرست جهانی یونسکو قرار می‌دهد، دو طبقه بودن این قنات است. این قنات شامل دو جویبار در طبقات متفاوت خود است. درواقع به هیچ عنوان آب طبقه‌ای از این قنات به طبقه دیگری راه نمی‌یابد. قنات مون اردستان به خاطر معماری عجیب و مهندسی شده خود بسیار مورد توجه قرار می‌گیرد. در مورد ساخت این قنات داستان‌های متفاوتی ذکر شده است. از سویی بانی این قنات را کاوه آهنگر دانسته‌اند و از سوی دیگر آن را مقنی یزدی می‌دانند.

 

قنات ابراهیم آباد

این قنات با بیش از ۹۰۰ سال قدمت و ۱۱ کیلومتر طول یکی از قدیمی‌ترین قنات‌های ایران بشمار می‌رود. قنات ابراهیم آباد که در حد فاصل میان اراک و قم واقع شده، مادرچاهی به عمق  ۱۱۰ متر دارد. این قنات به سبب شکل مخروطی آن امکان ورود نداشته و در طول صد سال گذشته تنها دو نفر توانستند به درون آن راه یابند.

در چند خط بخوانید

قنات‌ها در کنار دیگر بناهای تاریخی ایران نشان‌دهنده معماری غنی کشورمان در سال‌های دور هستند. حتی خشکی و کم آبی برخی از مناطق کشورمان مانعی بر سر راه کشاورزان و زحمت‌کشان ایرانی نبوده و هزاران سال پیش با نوآوری و پشتکار توانستند تا آب را از دل زمین بیرون بکشند و برای آبیاری زمین‌های خود از آن استفاده کنند و با حفر قنات‌هایی با مهندسی و تکنولوژی فوق‌العاده یکی از میراث تاریخی ایران را رقم بزنند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سایر مقالات

جدیدترین ویدئوها