مجله ایران من :

آیین‌ها و سنت‌های ایرانی در حفظ طبیعت و محیط زیست

در گذشته، طبیعت بخش جدایی‌ناپذیر زندگی ایرانیان به‌شمار می‌آمد و از آیین و سنت‌ها تا اعیاد بسیاری وجود داشت که همگی طبیعت را مقدس می‌پنداشتند. زندگی‌های قوم و قبیله‌ای و خانواده‌ها همگی به نگه‌داری طبیعت و استفاده درست از آن بستگی داشت و همین امر موجب می‌شد تا ایرانیان روز‌های بیشماری از سال را به شکرگذاری برای طبیعت و نعمت‌های الهی سپری کنند. در ایران، هر برداشتی از طبیعت باید با یک کاشت در آن همراه بود. از میان تمام آیین و سنت‌های ایرانی قصد داریم تا تعدادی از این روز‌ها را به شما معرفی کنیم.

 

اهمیت طبیعت در آیین باستانی ایران

ایرانیان باستان اعتقاد داشتند که شادی مردمان با طبیعت سرزنده گره خورده است. زمین شاد برای گذشتگان یکی از عوامل شادی تلقی می‌شد. همانطور که می‌خوانیم، «نخستین زمین شادمان، زمینی است که مرد پارسا در آن زندگی کند. دو دیگر زمینی که در آن آتشکده‌ها سازند. سه دیگر آنجا که در آن گاوان و گوسفندان خوابند. چهارم زمینی که در آن کشاورزی کنند. پنجم زمینی که لانه جانوران زیانکار را در آن ویران سازند. ششم زمینی که آمد و شد نیکان و نیایش یزدان در آن باشد. هفتم زمین ویرانی که آباد کنند. هشتم زمینی که از آن بدان به دارایی نیکان درآید. نهم زمینی که از بر و حاصل آن در راه یزدان به نیکان و ارزانیان (مستحقان) بهره رسانند. دهم زمینی که در آن زوهر (آبی که با آفرین و ستایش بر زمین می‌ریختند و بدین‌گونه زمین را شادمان می‌کردند) ستایش کنند.» در مقابل این، زمین ناشاد در نظر گذشتگان، همان دوزخ و زمین اهریمنی‌ست. زمینی که در آن طبیعت و آبادانی ویران شود. در این آیین به طبیعت و عناصر مهم آن، ازجمله آب، خاک، باد، آتش و گیاهان به عنوان عناصری مقدس نگاه و نابود کردن آن‌ها نیز گناهی بزرگ تلقی می‌شد. اما این نگاه تنها در آیین ایرانی دیده نمی‌شود.

 

اهمیت طبیعت از نظر قرآن

قرآن مجید نیز «فساد فی عرض» را برابر با کشتار و خونریزی دانسته و نابود کردن طبیعت و گیاهان را هم رده ریختن خون یک انسان می‌داند. در آیه ۲۰۵ سوره بقره خداوند در مورد یاغیان می‌فرماید، «هرگاه به قدرت برسد، به تباهی در زمین و نابودی کِشت‌ و نسل می‌کوشد و خداوند تباهی را دوست ندارد.» همین آیه نشان دهنده اهمیت طبیعت در دین مبین اسلام نیز هست. از سوی دیگر قرآن مجید زمین را شاهد و گواه رفتار و کردار ما در روز قیامت می‌داند. از این رو نگه‌داری از طبیعت یکی از وظایف دینی و شرعی ما مسلمانان است.

 

اردیبهشتگان

ایرانیان باستان، سومین روز اردیبهشت را روز برپایی جشن برای حفظ زمین و پاکی طبیعت می‌دانستند. از این رو از سال ۱۳۶۹ سازمان ملل نیز ۲۲ آوریل را به عنوان روز جهانی زمین پاک اعلام کرد. انتخاب این نام در پی آیین اردیبهشتگان به عنوان یک سنت ایرانی نشان‌دهنده اهمیت حفظ و نگه‌داری طبیعت برای ایرانیان استبوده‌بوده‌اندند. ۵۱ سال از انتخاب این روز به‌عنوان روز جهانی زمین پاک می‌گذرد و در حال حاضر، این روز به جنبشی محیط‌زیستی بدل شده که هر روز را روز زمین پاک می‌داند و اعتقاد دارد که همگی باید همواره در راستای حفظ زمین و اهمیت طبیعت گام برداریم.

 

روز‌ درخت‌کاری

درخت نماد زیبایی و حیات زنده طبیعت است و همواره عنصری مقدس نزد ایرانیان محسوب می‌شده. از این رو، روز درخت‌کاری در ایران نه‌تنها پشتیوانه سنتی بلکه اهمیت ملی نیز دارد. ایرانیان از دیرباز در روز پانزدهم اسفند ماه جشن‌هایی برپا می‌کردند و به کشت و کار و درخت‌کاری می‌پرداختند. چراکه در اعتقاد سنتی ایرانی به جای هر درختی که قطع شود، درختی دیگر باید جایگزین آن گردد. در این روز ایرانیان با کاشت درخت به استقبال بهار و طبیعت تازه می‌روند تا وظیفه‌شان را در قبال طبیعت کشورمان به انجام برسانند و از این طریق خداوند را به خاطر مادر طبیعت شکرگذار باشند. دولت نیز در روز درخت‌کاری نهال‌هایی را در اختیار مردم می‌گذارد تا کاشت درختان برای مردم راحت‌تر شود.

 

سیزده ‌به‌ در

شاید گمان کنیم که نام سیزده به در به معنای «به در کردن نحسی روز سیزدهم» است، در حالی که کلمه « در » به معنای دره و دشت، به معنای سپری کردن این روز در طبیعت دشت‌ها و دره‌هاست. در قدیم‌الایام نیز سیزدهمین روز طبیعت را روز پیروزی باران بر دیو خشکسالی می‌دانستند. از همین رو مردم به دشت‌ها و جنگل‌ها می‌رفتند تا این پیروزی را جشن بگیرند و این رحمت الهی را سپاس گویند و سبزه‌های خود را به آب روان می‌دادند و سالی پربرکت و پر باران را از خداوند می‌خواستند. لایام

 

درچند خط بخوانید

آیین اسلامی و تمدن قدیمی ایران همواره ما را به نگه‌داری و حفظ محیط‌زیست و طبیعت اطراف‌مان هدایت و تشویق کرده‌اند. کاشت درخت و حفظ و نگه‌داری از طبیعت همواره در تمام عصار و دوره‌ها اهمیت بسزایی نزد ایرانیان داشته. با نگه‌داری مناسب از طبیعت و عمل به خواسته‌های دین و آیین‌مان نه‌تنها این آیین‌ها را زنده نگه می‌داریم، آن‌ها را سینه به سینه به نسل‌های بعد منتقل می‌کنیم و جامع عمل به آن‌ها می‌پوشانیم، بلکه طبیعت را نیز برای نسل آینده حفظ می‌کنیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سایر مقالات

جدیدترین ویدئوها