مجله ایران من :

بررسی ارزش‌های زیست محیطی تالاب هامون

دریاچه و تالاب هامون با نزدیک به ۶ کیلومتر مساحت، سومین دریاچه بزرگ ایران است. تالاب هامون یکی از ۲۲ تالاب بین‌المللی ایران است که نقشی اساسی و مهم در زندگی مردم سیستان و بلوچستان ایفا می‌کند. این تالاب با قرار گرفتن در مرکز مناطق بیابانی و نیمه بیابانی ایران و بخشی از افغانستان تنها محل زندگی پرندگان مهاجر در شرق کشور تلقی می‌شود.

این تالاب از لحاظ اقتصادی برای ساکنان منطقه اهمیت فراوانی دارد چراکه فعالیت‌های معیشتی ساکنین حاشیه هامون که بیشتر حول محور، دامداری، صیادی و تولید صنایع‌ دستی است؛ به میزان زیادی به این دریاچه و تالاب آن وابسته است. نکته جالب توجه در مورد تالاب هامون اینجاست که هر تغییری در آن باعث تغییر در اکوسیستم شده و باعث به وجود آمدن خللی در فراوانی کالاها و خدمات زیست محیطی می‌شود. از این رو جدا از اهمیت اقتصادی تالاب هامون، این دریاجه از لحاظ زیستی و اکولوژیک نیز ارزش فراوانی دارد.

ارزش‌های زیست محیطی

اهمیت تالاب هامون از لحاظ محیط زیستی جنبه‌های مختلفی دارد. در ادامه قصد داریم این جنبه‌ها را برشمریم و بررسی کنیم.

  • تنوع زیستی تالاب هامون

وجود دریاچه آب شیرین، زمین‌های باتلاقی و پخش آب حاصل از طغیان رودخانه‌ها در مواقع پر آبی، حجم بی‌نظیر نیزار‌ها و وجود جلبک‌ها، ماهیان و حشرات در تالاب هامون باعث شده تا این منطقه، به ماوای هزاران هزار پرنده مهاجر در شرق کشور بدل شود. در میان ۱۸۳ گونه پرنده‌ای که در این تالاب در زمان پرآبی دیده شده است، پرندگانی چون پلیکان‌، حواصیل، غاز، قو، اردک و پرندکان کنار آبچر نیز به‌چشم می‌خورند.

  • تنوع گیاهان آبزی

تنوع گیاهان آبزی این تالاب نیز در وحله بعد اهمیت بسیار دارد، چراکه این گیاهان در تداوم حیات بیولوژیک تالاب نقش به‌سزایی ایفا می‌کنند. تاکنون، نزدیک به ۲۱ گونه گیاه آبزی در این تالاب شناسایی شده‌اند. از جمله این گیاهان می‌توان به نی، نی هندی، هزار نی، لویی و جگن اشاره کرد. اهمیت گیاه نی به این دلیل است‌ که، از آن به‌عنوان خوراک دام‌ها در این منطقه استفاده می‌شود و اهمیت اقتصادی بسیاری دارد.

  • آبیاری مراتع و رونق دامداری

از آنجایی که در فصول پر آب، سطح آب دریاچه و رودخانه‌ها بالا می‌آید و مناطق مسطح را می‌پوشاند، مراتع اطراف این دریاچه به خوبی آبیاری شده و محصولات خوبی می‌دهند. پس از عقب‌نشینی آب نیز، مراتع زیر آب، همچنان غنی هستند و سرسبز باقی می‌مانند. این مراتع منبع اصلی تغذیه هزاران راس دام در فصول کم آب سال هستند و می‌توانند دامداری را رونق بخشند.

  • کاهش طوفان شن

علاوه بر تنوع زیستی، تالاب هامون از جهات دیگر نیز اهمیت فراوانی دارد. سیستان و بلوچستان از استان‌های بیابانی است، که یکی از معضلات عمده آن طوفان‌های شن مداوم و شدید است. وجود این دریاچه می‌تواند با تعدیل درجه حرارت و خشکی هوا در کاهش چشمگیر توفان‌های شن بسیار موثر باشد.

اهمیت اقتصادی تالاب هامون

همانطور که اشاره کردیم، مردم هاشیه هامون به فعالیت‌هایی نظیر کشاورزی، دامداری، صید ماهی و تولید صنایع دستی مشغول هستند. بالا آمدن آب هامون و آبیاری مراتع و زمین‌ها تاثیر زیادی بر اقتصاد کشاورزی در روستاهای اطراف هامون می‌گذارد. از سوی دیگر، با عقب‌نشینی آب، دامداری نیز در این مناطق رواج پیدا می‌کند. صید ماهی یکی دیگر از حرفه‌هایی است که در هامون به اقتصاد منطقه کمک می‌کند. صیادانی که در این دریاچه و تالاب مشغول به کار هستند یا به صورت حرفه‌ای و در تمام طول سال به صیادی مشغول هستند و یا گاودارانی هستند که در طول فصول کم آبی، به صید ماهی روی می‌آورند. دسته‌ دیگری که از وجود هامون بهره می‌برند، برداشت‌کنند‌گان نی هستند. این گروه با برداشت نی از تالاب هامون آن‌ها را با به عنوان علوفه دام‌ها به فروش می‌رسانند. طبق مطالعاتی انجام شده از ۷۱۰۰۰ سکنه پیرامون تالاب هامون، ۱۵ هزار نفر آنان نزدیک به ۷۰ درصد درامد خود را از طریق مشاغل وابسته به این تالاب، به دست می‌آورند.

در چند خط بخوانید

تالاب هامون به عنوان یک تالاب بین‌المللی، زیستگاه گونه‌های بسیاری از پرندگان مهاجر است. این تالاب کالاها و خدمات زیست‌محیطی فراوانی، نظیر پرورش ماهی، نی و گیاهان آبزی، فرصتی برای تفرج، تنظیم درجه حـرارت و خشکی هوا و زیستگاهی برای پرندگان فراهم می‌کند که از لحاظ اقتصادی و اکولوژیـک نیز حایز اهمیت هستند. حفظ و نگه‌داری از این تالاب به‌ این جهات ضروری است که این تالاب می‌تواند، عاملی اساسی برای جلوگیری از مهاجرت ساکنین این منطقه و اشتغال‌زایی هرچه بیشتر برای آنان باشد.

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سایر مقالات

جدیدترین ویدئوها