مجله ایران من :

بررسی نقش عوامل اقتصادی- اجتماعی در تخریب زیست بوم جنگل‌های زاگرس

بدون شک منابع طبیعی نقشی برجسته در پیشرفت و توسعه تمامی کشور‌های دنیا ایفا می‌کنند. از این رو، استفاده صحیح از این منابع اهمیت زیادی دارد و استفاده ناصحیح از آن‌ها در طولانی مدت خسارات و زیان‌های فراوانی به بدنه طبیعی و اقتصادی جامعه وارد می‌کند. یکی از این منابع طبیعی ارزشمند کشورمان، جنگل‌های زاگرس است.

این جنگل با ۶ میلیون هکتار مساحت در ۱۱ استان کشور گسترده شده و با بالغ بر ۷۰ تیپ مختلف بلوط وسیع‌ترین و اصلی‌ترین رویشگاه درختان بلوط در ایران است. با این حال، این سرمایه طبیعی چند سالی است که در معرض خطر قرار گرفته و رو به نابودی است. عوامل بی‌شماری در رشد این تخریب جنگل‌های زاگرس دست داشته‌اند. در ادامه قصد داریم تا این عوامل را برشماریم و بررسی کنیم.

بهره‌وری و برداشت

شاید مهم‌ترین عامل از بین رفتن جنگل‌ها در سراسر دنیا بهره‌وری و استفاده نادرست از این منابع طبیعی است. هنگامی که از بهره‌وری و استفاده نادرست سخن می‌گوییم، منظورمان قطع بی‌رویه درختان و مشکلات آب و هوایی و اقلیمی است، که منجر به اتش‌سوزی‌های گسترده در جنگل‌ها می‌شود. جنگل‌های زاگرس نیز از این قاعده مستثنی نبوده و دچار چنین مشکلاتی شده‌اند.

آتش‌سوزی در جنگل‌های زاگرس عمدتا در سه قسمت اتفاق می‌افتد. منطقه حفاظت شده کوه دیل، خالیز استان کهگیلویه و بویراحمد و منطقه شکار ممنوع کوه سیاه. در چند دهه‌ گذشته، حدود ۹۵۰ هکتار از این جنگل‌ها در آتش سوخته است. تنها ۱۱۰ آتش‌سوزی تا قبل از سال ۹۶ اتفاق افتاده که خود نزدیک به ۷۰۰ هکتار جنگل را تخریب کرده است.

قطع درختان در میان تمام موارد دیگر، بیشترین نقش را در تخریب جنگل‌ها داشته‌اند. پیش از تولید نفت و گاز مورد نیاز روزانه برای ساکنین این مناطق، آن‌ها از چوب درختان بلوط برای تولید زغال سنگ استفاده می‌کردند. متاسفانه این روند حتی امروزه نیز ادامه دارد با این تفاوت که قطع درختان برای تولید زغال سنگ روزانه جای خود را به تجارتی بزرگ داده است که به بهای آن درختان زیادی از این جنگل‌ها هر روزه قطع و گستره بیشتری از جنگل تخریب می‌شود. ادامه این روند می‌تواند در آینده باعث نابودی کامل این منبع طبیعی ارزشمند شود.

دامداری و مشکلات آن

دیگر مورد مهم در تخریب جنگل‌ها افزایش تعداد دامداران و دام‌های این مناطق است و در پی این افزایش نیاز به چراگاه‌های بیشتری احساس می‌شود. از این رو، تبدیل جنگل به مرتع و چرای بیش از حد ظرفیت در مراتع و جنگل‌ها باعث شده تا روند تخریب آن‌ها تسریع پیدا کرده و خاک منطقه نیز دستخوش تغییراتی اساسی شود. از سوی دیگر، دام‌های عشایری زودتر از موعد تعیین شده برای بهره‌برداری از مراتع زاگراس وارد این مناطق می‌شوند و دیرتر از موعد مقرر نیز از جنگل خارج می‌شوند. این دام‌ها برای مدت سه سال پیاپی در این جنگل‌ها چرا می‌کنند، بنابراین پوشش جنگلی این مناطق فرصتی برای ترمیم ندارد.

تغییرات کاربری اراضی

کشاورزی یکی از مشاغل رایج در مناطق زاگرس بوده و زندگی بسیاری از روستائیان به آن وابسته است. تبدیل جنگل‌ها به اراضی کشاورزی و افزایش سطح زمین‌های زیرکشت،از دیگر عوامل نابودی جنگل‌های زاگرس است. کشت بی وقفه و بدون فاصله به شیوه‌های نادرست، نه تنها باعث از بین رفتن پوشش جنگلی منطقه می‌شود، بلکه استفاده بیش از حد از کود‌های شیمیایی خاک این مناطق را نیز به مرور از بین برده و ظرفیت آن را کاهش داده است. یکی دیگر از عواملی که باعث از بین رفتن این منبع طبیعی شده، تخریب سطح جنگل و جاده سازی در آن است. در هر دو این موارد پوشش گیاهی برای استفاده‌های اقتصادی تخریب می‌شوند و هرگز جایگزین نخواهند شد.

در چند خط بخوانید

ما در کشوری زندگی می‌کنیم که بیش از ۹۰ درصد اراضی آن را نواحی خشک و نیمه‌خشک تشکیل می‌دهند. بنابراین نگهداری از جنگل‌های کشور وظیفه‌ای ملی است. از بین رفتن پوشش گیاهی زاگرس و جنگل پهناور این منطقه باعث به‌وجود آمدن مشکلات محیط زیستی فراوانی می‌شود. این مشکلات به مرور زمان می‌توانند از بین رفتن گونه‌های گیاهی و جانوری فراوانی را در پی داشته باشند. برای جلوگیری از این فاجعه طبیعی، موارد دخیل در تخریب این جنگل‌ها می‌بایست شناسایی و کنترل شود. از جمله این موارد که سرعت تخریب پوشش گیاهی را افزایش می‌دهند، می‌توان به قطع بی‌رویه درختان و آتش‌سوزی‌های پی در پی جنگل‌ها، افزایش دامداری و تعداد دام‌ها و چرای نابجا در این مناطق و البته و تخریب جنگل‌ برای گسترش زمین‌های کشاورزی اشاره کرد.

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سایر مقالات

جدیدترین ویدئوها